فهرست کتاب‌‌ لیست کتاب‌ها
■ KALMAR TARBIYYA CIKIN HARSHEN LARABCI DA YANDA AKA YI 4
■ FASALI NA ( 2 ) 24
■ AUREN DABI'A 24
■ FASALI NA 3
■ FASALI NA 4 73
■ FASALI NA 5 131
■ FASALI NA 6 176
HAQQOQIN DA MA'AURATA SU KAYI TARAYYA CIKI 177
1 – HAQURI 178
2 – KAMEWA DAGA ZALUNCI DA CUATARWA 179
HAQQOQIN MATA 180
CIYARWA DA YALWATAWA 185
TAUSAYAWA DA KAMEWA DAGA ZALUNCI 187
KAMEWA DAGA BARIN DUKA MAI CUTARWA 187
UMARNI DA KYAKKYAWA DA HANI DA MUMMUNA 193
GARKUWA 196
8 – KYAUTATAWA : 196
9 - KYAWUNTA ZAMANTAKEWA 197
3 – TAUSAYAWA MIJI : 208
4 – HIMMATUWA DA KULA DA CIKIN GIDA DA KAYYAKINSA : 209
5 - HIMMATUWA CIKIN SAUKE HAQQOQI 209
6 – JIMA'I 210
7 - ADO 213
8 – KAMEWA CIKIN MAGANA : 219
SHUGABANTAR IYALI 225
DALILAI DA SUKE SANYA DAWWAMAR AURE 227
1 – SON JUNA 228
2 – YAWAITA AIKATA ALHERI: 228
4 – SANYA FARIN CIKI: 229
5 – BIYAYYA DA NEMAN YARDAR MIJI: 230
6 – KIYAYE MUTUNCI DA DUKIYA : 230
7 – TAIMAKO DA TALLAFAWA 230
8 – TARBAR MIJI DA KYAWUNTA BANKWANA DA SALLAMA : 231
9 – KALAMIN AQIDOJI MAI KYAWU DA QARFAFAFFEN FURUCI. 232
10 – KARBAR UZURI DA YIWA JUNA UZURI : 232
11 – BINSU SANNU SANNU CIKIN KOWANNE HALI : 233
12 – KYAWUNTA LAFAZI CIKN KOWANNE YANAYI : 233
13 – RASHIN SAURARON KYAUTATA AIKI DARI BISA DARI 233
14 – RASHIN IKON DAUKAR NAUYI A RAYUWANCE : 234
15 – RASHIN GORI KAN MIJI : 234
16 – RASHIN QAURACEWA AL'AMARIN SHIMFIDA: 235
17 - YIN SHAWARA DA MATA BANDA BIYE MUSU: 235
18 – TAKA TSAN TSAN DA KUMA FARKAWA : 238
19 – HANKALTA 239
20 - MIJI SHI NE MUTUNCIN MATARSA 240
21 – KISHI 240
22 – TAIMAKEKENIYYA 242
23 – DADADAWA IYALI 243
27 – WATSI DA BOAKANCI DA TSAFE TSAFE : 244
28 - HIDIMA MADAWWAMIYA 245
29 – GODIYA 246
29 – QAUNAR JUNA 247
TSINTUWA GUDA BIYU GIDAN ALI DA FATIMA (AS) 248
■ FASALI NA 8 252

KALMAR TARBIYYA CIKIN HARSHEN LARABCI DA YANDA AKA YI 4

FASALI 1  NA 1    

KALMAR TARBIYYA CIKIN HARSHEN LARABCI DA YANDA AKA YI AMFANI DA ITA

bayyanannen abu ne  cewa tsakanin  ma'anoni da lafuzza akwai dangantaka mai qarfi da  azurfi, lalle lafuzzan da ake amfani da su cikin kowanne yare kadai dai su kamar gada ce da ta hanyarsu ake  tsallaka  zuwa ga ma'ana`` haqiqa an sanya lafuzza tun farko da kebantacciya sanyawa ana kiransa da sanya ta farko a lugga, ya zama dole mu fara sanin  kowacce kalma a luggance, haqiqa ya zama dole mu fara sanin ma'ana da farko, abin da ke daukar nauyin bayanin ma'anonin kalmomi shi ne qamus din yare, sau da yawa ya kan naqalto lafazi daga ma'anarsa ta farko ya zuwa sabuwar ma'ana da wasu ba'ari ke amfani da shi a kankin kansa sai a kira shi da ma'ana ta biyu sannan ya kan sassabawa sakamakon yanda a kayi amfani da shi cikin  ilimai da fannoni da sana'o'i da kuma tsakankanin mutane.

gabanin dilmiya da kutsawa cikin bahasi da ya kebanta da tarbiya, ya zama dole mu san ma'anar kalmar  tarbiyya cikin yare da (isdilahi) yadda aka yi amfani da ita wajen masana halayya dan adam da zamantakewa  da addini da falsafa da wasunsu.

 Kalmar tarbiyya ta samo asali a luggance daga رب وربب sannan ta na da wasu ma'anoni daban daban wani lokacin takan zuwa da ma'anar siyasa  mai tarbiyyar al'umma wanda ke  shugabantar su ya na sama da su wani karo kuma da ma'anar mulki ai mamalakin wannan abu ko ya mallaki qasa kuma shi ne shugaban wata jama'a sarki, haka a kance تربب الأرض  ma'ana yay i da'awar cewa wannan fili na sane, ita kalmar رب  masdar ne cikin harshen larabci wadda jam'inta shi ne  ارباب وربوب: shugaba mamallaki

sannan ita kalmar na daga sunayen Allah ubangijin talikai ko kuma dangata wani abu ya zuwa gareshi kamar ince ubangiji na wanda ya raine ni ko kuma ace shugaban matukan jirgin ruwa, Kalmar ربوبة وربوبية sunaye ne daga رب akan kiran malami masani ubangiji da الرباني  haka ma  ta kan zuwa da ma'anar mai gyara kamar ace wanda ya tarbiyantar da abu da ma'ana gyara shi ko ace ya raini yaro har sai da ya yi hankali saboda kalmar rabbi tana da ma'anar mai kawo gyara

sannan ta na zuwa da ma'anar qaruwa kamar فرب النعمة ni'ima da ma'anar ya qarata wani lokaci takan zuwa ma da ma'anar zama cikin wani wuri.

Wani lokacin takan zuwa da ma'anar tattarwa kamar a ce :  ربا الشیء,

ya tattara wani abu  ko kuma a ce :تربب القوم  mutane sun tattaru , akan kira ruwan mai tarin yawa da الربب الماء الكثير , ko kuma a cewa qaton da da الربة الضخمة , ko kuma ace : wannan matattarar jama'a ne da مرب القوم ko kuma الرباب da ma'anar jama'a.

sannan bugu da qari takan zuwa da ma'anar kyakyawan abu tsaftatacce sai a ce : ربا الدهن  ai ya tsaftatace man ya kyawunta shi ko kuma الرباب da ma'anar ruwa mai dadin sha, ko farin hadari sai a kira shi da ربابة da dai sauransu.

 

ya zo cikin littafin mufradat ragib:

cewa kalama rabbi cikin asalin tarbiyya shi ne fafar da wani abu daga hali zuwa hali ya zuwa haddin kamala a kan ce: ربه رباه رببه kamar yadda ya zo cikin fadinsu:

 لأن يربني رجل من قريش خير من أن يربني  رجل من هوازان

 baquraishe yayi mini tarbiyya ya raine ni shi ya fi alheri da ace wani mutum daga hawazan ya yi mini tarbiyya.

rabbi masadari ne na aro ga  wanda ya yi aiki ba a fadin kalmar رب kai tsaye ba tare da jingina ma ta wata kalmar ba kamar ace رب الدار mai gida, ko kumaرب الإبل  mai gidan wannan raqumi kamar yanda abdul mudallib ya fadawa rundunar sarki abrahata da suka rusa ka'aba suka kama masa raquma sai y ace :

 أنا رب الإبل وللبيت رب يحميه

haqiqa muna iyayen gidan  wadannan raquma amma shi wannan gida na da nasa ubangijin da zai bas hi kariya, ba fadin wannan kalma kai tsaye face ga Allah madaukaki wanda ya dauki nauyin kula da maslahohin ababen halitta

بَلْدَةٌ طَيِّـبَةٌ وَرَبٌّ غَفُور[1] 

gari dadin zama da ubangiji mai yawan gafara. 

 kan haka ne fadinsa madaukaki:

[2] وَلا يَأمُرَكُمْ أنْ تَتَّخِذُوا المَلائِكَةَ وَالنَّبِيِّينَ أرْبَاباً 

bai umartar ku da riqar mala'iku da annabawa iyayengiji, ababen bautawa da kuke raya cewa sune masu halitta  sanadin sababai majibancin maslahohin bayi,  qari kan haka akan kiransa da

رَبِّ العَالَمِينَ[3] 

 ubangijin talikai.

رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الأوَّلِينَ[4]     

ubangijinku da iyayenku na fari 

  wani sa'ilin akance mai gida ko mai doki ubangijin gida ubangijin doki, kamar yadda ya zo cikin fadinsa madaukaki

اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأنسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّه[5]   

 ka ambace ni wajen ubangijinka sai shaidan ya mantar da shi tunawa dubangijinsa  (ka koma zuwa ubangidanka ) 4.

hakama akan yi amfani da kalmar tsakanin dayan ma'aurata idan ya kebanci tarbiyyar dan da tsohon mijin matarsa (agola) ubangiji ya na fadi:

وَرَبَائِبُكُمُ اللاَّتِي فِي حُجُورِكُم[6]

da agolan da suke cikin dakunanku.

haka takan zo kan hadarin da ke da mamakon ruwa saboda shi hadari na zubar da ruwa ya zama sanadin rayuwa tsirrai .

amma kalmar tarbiyya cikin isdilahi : babban malami na biyu farabi cikin littafinsa me suna (neman rabauta) cikin bayanin tarbiya da ta'alimi ya ce: ta'alimi shine samar da falaloli na nazari cikin al'ummu da birane, amma ladabtarwa shi ne samar da hanyar darajoji na halitta da sana'o'i na ilimi cikin al'ummu, shi ta'alimi ya na kasancewa kadai cikin magana, amma tarbiyantarwa shi ne al'ummu birane da ayyukan dukkanin halittu su juya su zama malakarsu dabi'arsu ilimi da basu iya rabuwa da shi wanda himmarsu za ta dinga yunqura wajen aikata ta, wannan ayyuka su mamaye zukatansu ta yanda zasu wayi gari kamar masu soyayya da su.

wajen wasu ba'ari koyarwa ya ratayu da hankalin nazari ma'ana abinda za'a iya sanin wani abu ta hanyarsa, ita kuma tarbiyya ta ratayu da hankalin aiki ma'ana abin da ake aiki da shi.



[1] Saba'i:15

[2] Ali Imran:80

[3] Fatiha:2

[4] Shu'ara:26

[5] Yusuf:50

[6] Nisa'i:23